Natuurmonumenten beheert al sinds 1920 de eerste delen van de Empese- en Tondense Heide, een gebied dat in de loop van de jaren is uitgegroeid tot een oppervlakte van ongeveer 135 hectare. Dat is een hele oppervlakte. Alleen is naast de grootte, ook heel nadrukkelijk de kwaliteit van een natuurgebied belangrijk. En daar wil Natuurmonumenten zich meer op richten.

De Empese- en Tondense Heide is namelijk sterk verdroogd. Hierdoor zijn veel soorten dieren en planten, die bij de oorspronkelijke natte natuur horen, verdwenen. Een verschijnsel dat speelt voor veel van oorsprong natte natuur in Nederland en tevens een reden voor het streven naar een Ecologische Hoofdstructuur, ook wel EHS genoemd. Dit wordt een netwerk van robuuste verbindingen om gezonde natuurgebieden met elkaar te verbinden. Een streven dat goed aansluit bij een dergelijk Europees netwerk, het netwerk van Natura 2000-gebieden waarbinnen de top-natuurgebieden van Nederland zijn opgenomen.

Het uitsterven van verschillende planten en dieren gaat nog steeds door. Daar helpt de status of naam van een natuurgebied op een terreinbord van Natuurmonumenten, of wie dan ook, niets aan. Wat wel helpt is herstel van de levensomstandigheden voor dieren en planten in een natuurgebied, in combinatie met verbindingen naar andere natuurgebieden.

In de Empese en Tondense Heide bij Brummen gaat het om het herstel van de natte natuur, zodat er weer een natuurgebied ontstaat met nattere en drogere plekken, en met verschillende soorten water: zuur of niet-zuur, stromend of stilstaand.
Een goed natuurbeheer kan vervolgens leiden tot het herstel van afwisseling in natte heide, bloemrijke graslanden als blauwgrasland en dotterbloemhooiland, nat bos en soortenrijke vennen. Zo’n natuurgebied kan een thuis bieden aan dieren als de kamsalamander, de grauwe klauwier en de gouden sprinkhaan.

Voor het herstel van vooral de natheid van het natuurgebied is het nodig om gronden rondom de Empese- en Tondense Heide aan te kopen. Alleen dan kan vernat worden zonder dat de boeren daar last van krijgen. Gedeputeerde Staten beslist binnenkort over het instellen van een natuurzone om dit natuurgebied. De tijd lijkt er rijp voor, er is veel onderzoek gedaan om de waterhuishouding van het gebied goed te doorgronden en er liggen nu kansen voor grondverwerving en grondruil. Toch lijken Provinciale Staten nog niet overtuigd van de noodzaak. Terwijl het al vijf voor twaalf is, of zelfs later. Als nog langer wordt uitgesteld, dan hoeft het niet meer. Natuurmonumenten vindt het onvoorstelbaar dat dit bijzondere natuurgebied niet de ruimte zal krijgen. Daarom voerde Natuurmonumenten op 10 juni een actie voor het behoud van de Empese en Tondense heide, met de bakfiets ingericht met een mini-natuurgebied naar het provinciehuis. Aan de statenleden werd gevraagd deze natuur te redden door het van water te voorzien.

Ik vraag me wel eens af hoe het kan, dat ondanks de vele beschermingstitels, zowel Europees (Natura2000), nationaal (EHS) tot provinciaal (TOP-verdroging) en Natura 2000, getwijfeld wordt aan het belang en de noodzaak van natuurherstel van de Empese en Tondense Heide. En aan het draagvlak ervoor, terwijl ongeveer 2 miljoen mensen in Nederland (900.000 huishoudens) elk jaar weer de moeite nemen dat draagvlak aan te tonen door lid te zijn van (alleen al) Natuurmonumenten.

Heeft u de uitzending van Buitengewoon van 18 juni gemist? Bekijk de uitzending via deze link. Daarin laat ik u graag enkele bijzondere plekken van de Empese en Tondense Heide zien en dan begrijpt u waarom de Empese en Tondense Heide het behouden waard is.

Wilco Zwaneveld, Boswachter Natuurmonumenten
Oost-Veluwe